Get Adobe Flash player

Auteursrecht


Algemene Info

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen bij de wet gesteld (Artikel 1 Wet Auteursrecht 1913).

Om auteursrecht te krijgen is geen enkele formaliteit vereist. Je hoeft niets aan te vragen of te deponeren, te registreren of te voorzien van een © teken. Auteursrecht krijg je als maker automatisch, gewoon door het maken van ‘een werk van letterkunde, wetenschap of kunst’. Wel moet het werk origineel zijn. Dat betekent dat het haast ondenkbaar moet zijn dat verschillende mensen onafhankelijk van elkaar tot dezelfde creatie zouden kunnen komen.

Het Auteursrecht is vooral bedacht om makers de mogelijkheid te geven hun brood te verdienen met (de exploitatie van) hun werk en om hen zeggenschap te geven over wat er met hun creaties (of: intellectueel eigendom) gebeurt. Door middel van het auteursrecht kunnen schrijvers, schilders, beeldhouwers en componisten prachtige dingen blijven maken.

Hoe ontstaat auteursrecht?
Stel, u schrijft een lied. U bent de auteur of de maker van dat lied. U hebt het immers bedacht, het is uw creatie. Als maker bent u automatisch auteursrechthebbende en bent u daarmee de enige die zeggenschap heeft over uw werk. U hoeft daar verder niets voor te doen. Anderen moeten in principe uw toestemming hebben om iets met uw lied te mogen doen. Ook als u een foto maakt, een gedicht schrijft of een muziekstuk componeert, bent u de maker van uw werk en verkrijgt daarmee auteursrecht.

Voor het ontstaan van het auteursrecht is in Suriname (en verreweg in de meeste andere landen in de wereld) geen enkele formaliteit vereist. Men hoeft niets aan te vragen of te deponeren, te registreren, een copyright-notice © aan te brengen of te vermelden dat het auteursrecht is voorbehouden. Het recht ontstaat hier geheel automatisch. Wel is het aan te raden, om verwarring te voorkomen, om uw naam en datum bij of op uw werk te zetten.

De Maker
Het door de wet Auteursrecht 1913 gehanteerde begrip maker is soms verwarrend. De maker van een roman in auteursrechtelijke zin is de schrijver, de schepper van het verhaal en niet de drukker die het boek in technische zin maakt. Hetzelfde geldt voor een bouwwerk: de architect is de schepper en daarmee de auteursrechtelijke maker. De aannemer, metselaar en timmerman vervaardigen slechts in technische zin het werk van de architect.

Uitzondering
Er bestaat een belangrijke uitzondering als het werk in dienstverband wordt gemaakt. In dat geval geldt, volgens de wet Auteursrecht 1913, dat de werkgever als de maker van al die werken die door de werknemers in dienstverband zijn gemaakt wordt aangemerkt. Omdat de werkgever als ‘maker’ wordt aangemerkt, verwerft deze automatisch daarmee ook het auteursrecht.

Waarop kunt u auteursrecht hebben?
De wet Auteursrecht 1913 biedt bescherming aan de makers van scheppingen/creaties die in de wet ‘werken van letterkunde, wetenschap of kunst’ worden genoemd.

Het betreft alle voortbrengselen op het gebied van letterkunde, wetenschap of kunst.

De literaire of wetenschappelijke waarde of de artisticiteit van het werk, mooi of lelijk, doen er in het auteursrecht niet toe. Het is ook niet van belang of het om een privé of beroepsmatig gemaakt werk gaat.

Wel zijn er twee algemene voorwaarden waaraan het werk moet voldoen wil het auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn:

1. Origineel karakter
Het werk moet een eigen, persoonlijk karakter hebben. Het moet origineel zijn. Er is al sprake van originaliteit als het bijna niet mogelijk is dat verschillende mensen geheel onafhankelijk van elkaar tot dezelfde creatie zouden komen, zoals hetzelfde verhaal of precies dezelfde muziek.

2. Zintuiglijk waarneembaar
Behalve origineel moet de creatie ook zintuiglijk waarneembaar zijn, dus te zien, te lezen of te horen zijn. Een melodietje in iemands hoofd kan niet beschermd worden, maar als dit gekrabbeld staat op de achterkant van een bierviltje wél.

Wat regelt het auteursrecht?
Het auteursrecht regelt voor auteurs drie belangrijke begrippen:

1. Verveelvoudigen
Verveelvoudigen is allereerst het maken van identieke exemplaren van een werk (bijvoorbeeld een tekst, muziekstuk, schilderij of foto), ook wel vermenigvuldigen genoemd. Dat kan o.a. door reproduceren, overschrijven, (foto)kopiëren, afdrukken, branden, het maken van afgietsels, het opslaan in databanken en het op de harde schijf van de computer zetten.

Daarnaast verstaat de wet Auteursrecht 1913 onder verveelvoudigen ook het maken van een bewerking, bijvoorbeeld het vertalen van een boek, het maken van een muziekarrangement, het verfilmen en het bewerken van een roman tot een toneelstuk. In het algemeen valt iedere gehele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing van een werk in gewijzigde vorm onder het begrip verveelvoudiging.

2. Openbaar maken
Bij openbaar maken gaat het om het beschikbaar stellen van het werk of van een verveelvoudiging ervan aan het publiek. Zo zijn bijvoorbeeld het uitzenden van muziek en films, laten horen van muziek, opvoeren van een toneelstuk, uitvoeren van een muziekstuk, vertonen van een film, het drukken van tijdschriften, online aanbieden van beeld, muziek en teksten allemaal vormen van openbaarmaking.

3. Persoonlijkheidsrechten

Wat betekent dit in de praktijk?
Als auteur heeft u het uitsluitend recht tot de verveelvoudiging en openbaarmaking van de dingen die u maakt. Niemand mag dat zonder toestemming doen, behalve in een paar uitzonderingsgevallen die in de wet staan beschreven. Het auteursrecht stelt u dus in staat uit uw werk (financieel) profijt te trekken.

U kunt voorwaarden stellen aan degenen die iets met uw werk willen doen. Zo kunt u aan een uitgever die uw muziekwerk wil publiceren toestemming (licentie) geven in ruil voor een vergoeding. Die vergoeding, een bedrag ineens of een percentage van de verkoopprijs (royalty), vormt voor u een inkomstenbron. Natuurlijk kunt u ook gratis toestemming geven of toestemming weigeren. Datzelfde geldt voor alle andere makers van auteursrechtelijk beschermde werken. Een componist bijvoorbeeld kan aan een platenmaatschappij die zijn muziek op cd wil uitbrengen, toestemming (licentie) geven in ruil voor een vergoeding.

Kortom, dankzij het auteursrecht bent u de enige die zeggenschap heeft over de wijze waarop en de voorwaarden waaronder uw beschermde werk wordt gebruikt of geëxploiteerd.

Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
Persoonlijkheidsrechten of morele rechten beschermen de band tussen de maker en zijn werk. De maker heeft bijvoorbeeld het recht zich te verzetten tegen gebruik van zijn werk onder een andere naam dan de zijne, tegen een wijziging van het werk (tenzij verzet daartegen niet redelijk zou zijn) en tegen aantasting van zijn werk, die nadeel zou kunnen toebrengen aan zijn eer, naam of waarde. Zo kan een componist of tekstdichter afzien van toestemming om zijn werk te laten gebruiken in een commercial omdat hij zich niet kan identificeren met het product waar reclame voor wordt gemaakt.

Persoonlijkheidsrechten zijn niet aan iemand anders over te dragen. U houdt altijd uw persoonlijkheidsrechten, ook als u door bijvoorbeeld een licentie of verkoop de rest van uw rechten heeft overgedragen.

Als maker hoeft u bijvoorbeeld niet te dulden dat de uitgever uw muziekwerk zo verandert of vervormt, dat u er redelijkerwijs niet meer achter kunt staan. U kunt ook optreden als het muziekwerk onder andermans naam verschijnt en u verzetten tegen eventuele aantastingen van uw werk door de exploitant ervan.

Overdracht
De oorspronkelijke maker kan zijn auteursrecht op zijn werk overdragen aan een andere persoon of organisatie, bijvoorbeeld aan een Auteursrechtenorganisatie zoals SASUR, een uitgever, omroep, toneelgezelschap, museum, film-, video- of cd producent.

Overdracht van auteursrecht moet in een schriftelijk stuk, een akte, worden vastgelegd. Zonder zo’n akte kan er geen sprake zijn van auteursrechtoverdracht.

Het kenmerk van overdracht is dat degene aan wie u uw rechten overdraagt, voortaan zeggenschap krijgt over het verdere gebruik van uw werk. Aan de overdracht van uw rechten kunt u (financiële) voorwaarden stellen.

Licentie
Als de maker zelf zeggenschap wil blijven houden over het verdere gebruik van zijn werk, kan hij volstaan met het geven van een licentie (= toestemming). Dat wil zeggen dat hij alleen toestemming geeft zijn werk op een bepaalde manier en/of voor een bepaalde termijn en/of in een bepaald (geografisch) gebied openbaar te maken of te verveelvoudigen. Het auteursrecht blijft daarbij in handen van de maker.

Duur van het auteursrecht
Auteursrecht eindigt pas na 50 jaar, te rekenen vanaf de eerste januari, volgende op het jaar waarin de maker is overleden. Dat verklaart waarom veel klassieke muziek vrij is van auteursrecht. Auteursrecht wordt dus vaak geërfd. Als de auteur tijdens zijn leven zijn auteursrecht niet heeft overgedragen, dan erven zijn wettelijke of testamentaire erfgenamen zijn auteursrecht. Dit geldt ook voor de persoonlijkheidsrechten.

Inbreuk
Tegen (al dan niet opzettelijke/dreigende) inbreuken op zijn/haar recht, kan de auteursrechthebbende zich uiteraard verzetten. Inbreuk is bijvoorbeeld wanneer iemand zonder toestemming creaties verspreidt of verveelvoudigt, door het op Internet te zetten, af te drukken in een boek of kopieën te branden voor een ander. Men noemt inbreuk op auteursrechten ook wel piraterij of auteursrechtcriminaliteit.

Als de maker zijn auteursrecht aan een ander heeft overgedragen, kan hij toch optreden tegen handelingen waarmee zijn persoonlijkheidsrechten worden geschonden.

Wanneer uw muziekwerk zonder uw toestemming is gedrukt en op de markt gebracht, kunt u dankzij het muziekauteursrecht verdere verkoop van uw cd’s/ dvd’s/mc’s verbieden en/of via een civiele procedure een vergoeding vragen voor de geleden schade. Dit geldt ook voor de componist die illegale CD’s vindt waar door hem gecomponeerde muziek op staat.

Het Openbaar Ministerie heeft de mogelijkheid om bij opzettelijke inbreuken over te gaan tot strafrechtelijke vervolging. Sommige inbreuken worden zelfs als misdrijf beschouwd. Naast een geldboete van maximaal SRD 1000.000, – kan de rechter een gevangenisstraf opleggen van ten hoogste twee jaar.

Bij inbreuk is er sprake van overtredingen en/of misdrijven.

 

Deze website is onder constructie